زیستن به سبک شاعر

او که شعرهایش زمزمه جاده‌های کودکی‌مان بود، در دوم اردیبهشت‌ماه سال 1338 در گتوند چشم به جهان گشود؛ جایی بین دزفول و شوشتر در استان خوزستان که حالا برای خودش شهری شده است. هفت ساله که شد به دبستان رفت و بعد برای ادامه تحصیل در راهنمایی و دبیرستان راهی دزفول شد. سال 57 دامپزشکی دانشگاه تهران را شروع کرد، اما چون با ذوقش نمی‌ساخت، انصراف داد و دانشجوی علوم اجتماعی دانشگاه تهران شد. همین سال‌ها در شکل‌گیری حلقه هنر و اندیشه اسلامی با افرادی چون سیدحسن حسینی، سلمان هراتی، محسن مخملباف، حسام‌الدین سراج، محمدعلی محمدی، یوسفعلی میرشکاک و حسین خسروجردی همکاری داشت و بعدها به این گروه که از بنیان‌گذاران جوان حوزه هنری بودند، افرادی چون سهیل محمودی، ساعد باقری، محمدرضا عبدالملکیان، عبدالجبار کاکایی، فاطمه راکعی و علیرضا قزوه نیز پیوستند.

هشت‌سال بعد یعنی سال 1366 قیصر امین‌پور به همراه بسیاری از هم‌دوره‌ای‌هایش به دلایلی از حوزه هنری رفت. از دیگر نهادهایی که او در شکل‌گیری آنها نقش داشت دفتر شعر جوان در سال 1368 بود. امین‌پور هم‌زمان با تحصیل در دانشگاه از سال 60 تا 71 دبیر شعر هفته‌نامه سروش بود و دو سالی نیز در مدرسه‌ای راهنمایی تدریس کرد. در سال 61 دوباره تغییر رشته داد این‌بار به ادبیات فارسی. در همین سال بود که اولین کتابش با نام تنفس صبح توسط انتشارات حوزه هنری منتشر شد. بخش عمده‌ای از اشعار این کتاب، غزل و حدود بیست قطعه شعر آزاد بود. سال 67 سردبیری ماهنامه ادبی ـ هنری سروش نوجوان را پذیرفت و تدریس در دانشگاه الزهراء3را آغاز کرد. در سال 68 شاعر سطرهای سپید، موفق به دریافت جایزه نیما یوشیج موسوم به مرغ آمین بلورین شد. در سال 70 شاعر بی‌بال پریدن تدریس در دانشگاه تهران را آغاز کرد و شش سال بعد، از پایان‌نامه دکترایش با عنوان سنت و نوآوری در شعر معاصر با راهنمایی دکتر شفیعی کدکنی دفاع کرد. این پایان‌نامه در سال 83 توسط انتشارات علمی منتشر شد.

در سال 82 از سردبیری سروش نوجوان استعفا داد و ضمن تدریس در دانشگاه، به کارهای پژوهشی پرداخت. قیصر در حوزه شعر کودک و نوجوان نیز نامی آشناست؛ آنچنان‌که دو کتاب منظومة «ظهور روز دهم» و «به‌قول پرستو»ی او برنده جایزه جشنواره کتاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال‌های 65 و 75 شد. او همچنین در سال 79 جایزه تندیس‌ ماه طلایی را که به برگزیدگان شعر کودک و نوجوان بیست سال اخیر اهدا شد، به‌دست آورد. دکتر قیصر امین‌پور در سال 82 به‌عنوان عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزیده شد و به‌عضویت در شورای علمی دانشنامه تحقیقات ادبی فرهنگستان درآمد.

 آثار قیصر

1. تنفس صبح، 1363.

2. در کوچه آفتاب، 1363.

3. طوفان در پرانتز (کودک و نوجوان) 1365.

4. منظومه ظهر روز دهم (کودک و نوجوان) 1365.

5. مثل چشمه، مثل رود (کودک و نوجوان) 1368.

6. بی‌بال پریدن (نثرهای ادبی برای نوجوانان)، 1370.

7. گفت‌وگوهای بی‌گفت‌وگو (کودک و نوجوان) 1370.

8. آینه‌های ناگهان، 1372.

9. به‌قول پرستو (کودک و نوجوان) 1375.

10. گزیده اشعار، 1378.

11. گل‌ها همه آفتابگردانند (مجموعه شعر) 1380.

12. سنت و نوآوری در شعر معاصر (پایان‌نامه دکترا) 1383.

13. شعر و کودکی، 1385.

14. دستور زبان عشق 1386.

دکتر قیصر امین‌پور به‌دنبال تصادفی در سال 78 همواره از بیماری‌های مختلفی رنج می‌برد، عمل کلیه و جراحی قلب هم نتوانست تسکین دردهایش باشد. سرانجام این شاعر و استاد دانشگاه که شعرهایش زمزمه کودک و پیر و جوان بود، حدود ساعت سه بامداد سه‌شنبه 8 آبان 1386، بر اثر ایست قلبی درگذشت.

 منابع

ـ سایت کتابخانه ملی

ـ سایت باشگاه اندیشه

ـ ققنوس در باران، سعیده یراقی

عروسك
اين دومين مغازه اسباب‌بازي فروشي بود كه مي‌رفتيم. مغازه شلوغ بود. نگاهي به ويترين كردم. همه جور عروسك داشت؛ از دارا و سارا گرفته تا انواع عروسك‌هاي باربي و عروسك‌هاي پوليش. ناگهان به ياد كمد سارا افتادم و آنرا با كمد دختر عمه‌اش زهرا مقايسه كردم. جاي چند عروسك در كمد سارا خالي بود. همان عروسك‌هايي كه سارا چشمهايشان را درآورده بود يا دست و پايشان را شكسته بود. او آنقدر سر و صورت آنها را با ماژيك خط كشيده بود كه ديگر ارزش نگه داشتن نداشتند. با خودم گفتم: بهتر است كادوي تولد براي سارا عروسك بگيرم تا جاي آن عروسك‌ها در كمدش پُر شود. قبل از آنكه وارد مغازه شوم به ساران كه به اسباب بازي‌هاي داخل ويترين نگاه مي‌كرد، گفتم: ببين دخترم! الآن داخل مغازه مي‌رويم و كادوي تولد فقط برايت عروسك مي‌خرم! سارا همانطور كه چشم به ويترين داشت، پرسيد: اسباب‌بازي چي؟ اسباب‌بازي هم مي‌خري؟ من در حالي كه دست او را گرفته و با خودم به داخل مغازه مي‌بردم، گفتم: عروسك هم اسباب‌بازي است دخترم! همانطور كه عروسكهاي داخل مغازه را حريصانه نگاه مي‌كردم. نگاهم به پلنگ صورتي افتاد كه در گوشه قفسه‌اي نشسته بود. به ياد دوران كودكي خودم افتادم. آن روزها كه به عشق كارتون پلنگ صورتي، ساعتها پاي تلويزيون مي‌نشستم. با دست به آن اشاره كردم تا فروشنده آن را پايين بياورد. فروشنده در حال كادو پيچ كردن عروسكي بود. دختري كه با مانتوي صورتي روبروي آقاي فروشنده بود، در حاليكه كيف پولش را از داخل كيف قرمز رنگش بيرون مي‌آورد،‌ رو به دوستش گفت:

و او كه رنج دوران برده بود

ما براي آنكه ايران خانة خوبان شود

رنج دوران برده‌ايم...

همه با شنيدن اين سرود احساس غرور و اعتماد به نفس خاصي پيدا مي‌كنيم. متن اين سرود نوري، از گفته‌هاي آقاي نادري ابراهيمي است كه تيتراژ يكي از سريال‌هاي او، بنام «سفرهاي دور و دراز هامي و كامي» هم بوده كه در اوايل دهة 50 از تلويزيون پخش مي‌شده است.

او در 14 فروردين 1315 در تهران بدنيا آمد. براي تحصيل به دارالفنون رتف و بعد وارد دانشكده حقوق شد. او خيلي زود تغيير رشته داد و در رشتة زبان و ادبيات انگليسي تحصيلاتش را به پايان برد. نادر از همان دوران نوجواني يعني 16-15 سالگي نوشتن را شروع كرد. آنگونه كه خودش مي‌گفت:

«خواندن بي‌هوا و بي در و پيكر را شروع كردم. هر چه به دستم مي‌رسيد، مي‌خواندم... نتيجه‌اش اين شد كه خواندن را ياد گرفتم و بعدها به آن معتاد شدم... و سالي 20 هزار صفحه كتاب مي‌خواندم...» تسلط او به نثر فارسي به حدي بود كهژ در دوره دانشجويي متني به سبك قرن چهارم هجري مي‌نويسد و تا مدتها استادان ادبيات فكر مي‌كنند نسخه خطي جديدي پيدا شده است. اولين كتاب او در سال 1342 بنام «خانه‌اي براي شب» چاپ شد كه داستان «دشنام»اش مورد استقبال قرار گرفت. نادر در سالهاي پيش از پيروزي انقلاب، انتشارات «طرفه» را با كمك و همراهي احمدرضا احمدي، محمدعلي سپانلو و اكبر رادي تأسيس كرد كه كار آن انتشار آثار نوگراي ادبيات آن سالها بود. نادر در سال 50 به همراه همسرش فرزانه منصوري انتشارات «همگام با كودكان و نوجوانان» را تأسيس كرد كه كارش انتشار آلبوم‌هاي موسيقي براي كودكان بود.

نادر 105 كتاب منتشر كرده كه آخرين آنها كتاب دوم «سه ديدار» است. او براي نوشتن كتاب «اقتصاد از ديدگاه حضرت علي(ع) و اقتصاد از ديدگاه ماركس» 35 هزار صفحه ماركسيسم خواند و نزديك به هزار صفحه يادداشت برداشت. آنگونه كه كارنامه كاري نادر نشان مي‌دهد نويسندگي دم دستي‌ترين كاري بوده كه او كرده؛ آنچنان كه خودش نيز در دو كتاب «ابن‌المشغله» و «ابوالمشاغل» به كارهاي مختلف و بي‌ربطي كه انجام داده؛ اشاره كرده است. او 90 ساعت فيلم ساخته كه معروفترين آنها مجموعه آتش بدون دود، در 36 قسمت، سفرهاي دور و دراز هامي و كامي، 45 قسمت و بعد از پيروزي انقلاب نيز مجموعه‌اي هفت قسمتي اسناد طاغوت را ساخت كه هنوز پخش نشده و آخرين فيلم او، فيلم سينمايي و زيست‌محيطي بنام «روزي كه هوا ايستاد» است كه اين فيلم نيز هنوز پخش نشده است. نادر در رشته‌هاي زيبايي‌شناسي، هنرشناسي، سينما، داستان‌نويسي، نقد و ويرايش ادبيات، شخصيت‌شناسي و فن زبان فارسي تدريس مي‌كرد. او در حوزه علميه قم نيز به روحانيون درس كارگرداني مي‌داده است.